Экологиялық факторлар

Бүгін не үйренеміз?

Сен экологиялық факторлардың үш тобын ажыратып, олар организмге қалай әсер ететінін түсіндіресің.

Түсіндірме

Тірі организмдерге әсер ететін қоршаған орта жағдайлары экологиялық факторлар деп аталады. Олар үш топқа бөлінеді:

• абиотикалық – жансыз табиғат факторлары: жарық, температура, ылғал;
• биотикалық – тірі организмдердің өзара байланысы: паразитизм, симбиоз;
• антропогендік – адамның әрекеті: орманды кесу, суқойма салу, тыңайтқыш енгізу. Организм ортаға бейімделеді. Төзімділік заңы бойынша организм фактордың жетіспеуіне де, артықтығына да кері жауап береді.

Мысалдар

1. Жарық фотосинтезге қажет.
2. Бақаның тыныс жиілігі +25…+30 °С температурада ең көп болады.
3. +15 °С-та жиілік 76, +25 °С-та 110. Айырмасы: 110 − 76 = 34.

Есте сақта!

• Факторлар: абиотикалық, биотикалық, антропогендік.
• Тым төмен немесе тым жоғары температура организмге зиян.

Өзіңді тексер

1. Паразитизм қай факторға жатады?
2. Бақа қай температурада ең жиі тыныс алады?
3. Антропогендік факторға екі мысал келтір.