Көркем ауыстырулар (троптар)

Бүгін не үйренеміз?

Сен өлең жолдарындағы троптарды танып, олардың түрін ажыратуды үйренесің.

Түсіндірме

Троп – сөзді бейнелі, ауыспалы мағынада қолдану. Негізгі түрлері:

• теңеу – бір нәрсені екіншісіне ұқсатып салыстыру;
• кейіптеу – жансыз нәрсеге жан бітіргендей суреттеу;
• метафора – екі құбылысты жақындатып, астарлы мағына беру;
• гипербола – асыра суреттеу, литота – кішірейте суреттеу;
• антитеза – қарсы ұғымдарды қатар қою;
• градация – ойды біртіндеп күшейту;
• аллегория – тұспалдап айту;
• арнау – шығарманың кімге арналғанын көрсететін сөз. Троп табу үшін сөздің тура және бейнелі мағынасын салыстыр.

Мысалдар

1. «Сұм ажал құрығын салып құлатты» – ажал адам сияқты әрекет етеді: кейіптеу.
2. «Бөрідей ұлып жылады» – «-дай» арқылы салыстыру: теңеу.
3. «Көңілімді қайғы жандырды» – қайғы отқа ұқсатылған: метафора.

Есте сақта!

• Кейіптеуде зат адамдай әрекет етеді, теңеуде «-дай» қосымшасы болады.
• Гипербола асырады, литота кішірейтеді.

Өзіңді тексер

1. Кейіптеу дегеніміз не?
2. «Бөрідей ұлып жылады» жолында қандай тәсіл бар?