DAMOO

Дүние жүзі тарихы · ҰБТ 2026 · 13. Контекстік тапсырмалар

Тарихи карталар мен схемалар.

Тестті бастау

Тест тапсыру үшін жүйеге кіру немесе тіркелу керек.

Конспект

Оқулықтық тірек

  • Айтбай Р.Т., Қасымова Ә.Қ., Ешмұқамбетов А.О. «Дүниежүзі тарихы», 6-сынып, Атамұра, 2018, 49–54, 105–107, 111–117 б.
  • Алдабек Н., Мақашева К., Байзақова Қ. «Дүниежүзі тарихы» (Жаңа заман, 1640–1900), 8-сынып (7-сынып мақсаттарына), Мектеп, 2018, 240, 280–283, 291–293 б.
  • Алдабек Н.А., Мақашева К.Н., Байзақова Қ.И. «Дүниежүзі тарихы» (1900–1945), 8-сынып, Мектеп, 2024, 8–9, 11–13, 29, 41–45 б.
  • Алдабек Н.А., Мақашева К.Н., Байзақова Қ.И. «Дүниежүзі тарихы» (1945–2018), 2-бөлім, 9-сынып, Мектеп, 2019, 5–8, 26, 33–34, 36, 86–87, 89–92, 207 б.
  • Букаева Б.С. т.б. «Дүниежүзі тарихы», 5-сынып, «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ, 106–107 б.
  • Алдабек Н.А., Мақашева К.Н., Байзақова Қ.И. «Дүниежүзі тарихы» (1900–1945), 8-сынып, Мектеп, 2024, 179 б.

Дайындалған тақырып материалдары: 6.2.4.3, 6.3.2.6 (6); 7.3.1.2, 7.3.2.3 (7); 8.3.2.2, 8.3.2.5 (8); 9.3.2.3, 9.3.2.8 (9).

Негізгі ұғымдар

  • Тарихи карта — оқиғаны кеңістікте көрсетеді: маршрут (жебе), шекара, иелік (түс), шайқас орны.
  • Схема — оқиғаның құрылымын не ретін көрсетеді: одақтар, басқару жүйесі, хронологиялық тізбек.
  • Карта оқудың үш сұрағы: Не? (оқиға түрі) — Қашан? (кезең) — Кімдікі? (ел, тұлға).
  • Жою әдісі — картада көрсетілген, бірақ дәуірге сай келмейтін мемлекеттерді не бағыттарды алып тастау.

Теория

Алгоритм

  1. Карта атауы мен уақытын анықта: шекаралар мен мемлекет атаулары дәуірді береді (мысалы, Югославия, ГДР болса — 1945–1991).
  2. Жебелерді оқы: бастау нүктесі мен соңғы нүкте — саяхатшыны не жорықты анықтайды.
  3. Түстерді салыстыр: кімнің иелігі, кім бейтарап.
  4. Мәтіндегі фактімен байла: жыл, тұлға, нәтиже.

Маршрут карталары

Маршрут Бастауы → соңы Кілт белгі
Крест жорықтары (1096–1270) Франция, Германия → Константинополь → Кіші Азия, Сирия, Иерусалим 1099 Иерусалим алынды; IV жорық (1202–1204) Константинопольді алды, Латын империясы 1261 ж. дейін
Ұлы Жібек жолы Солтүстік Қытай → Орталық Азия → Таяу Шығыс / Солтүстік Үндістан; солтүстік тармақ — Памир, Арал → Еділ, Қара теңіз жібек, фарфор, шай, дәмдеуіш
Чжэн Хэ (Мин әулеті) Сучжоу → Шри-Ланка (1405–1407), кейін Сомали, Қызыл теңіз Тынық және Үнді мұхиттары; 7 саяхат
Колумб (1492–1493) Палос → Сан-Сальвадор, Куба, Гаити Атлант арқылы «батыс жолмен Үндістанға»; «Санта Мария», «Нинья», «Пинта»
Васко да Гама (1497–1499) Лиссабон → Қайырлы Үміт мүйісі → Үндістан (1498) Африканы айналып өту
Магеллан (1519–1522) Испания → Оңтүстік Америка бұғазы → Тынық мұхит → Филиппин тұңғыш дүниежүзілік саяхат; Жердің шар екенін дәлелдеді

Саяси карталар

  • XIX ғ. АҚШ-тың кеңеюі: Луизиана (1803, Наполеоннан 15 млн доллар, аумақ екі есе өсті) → Флорида (1819, Испания) → Орегон (1846) → Техас, Калифорния (1846–1848 Мексика соғысы) → Аляска (1867, Ресейден 7 млн доллар). Монро доктринасы (1823): «Америка — американдықтар үшін».
  • XIX ғ. соңы — ХХ ғ. басы отарлар: 1875 ж. Англия Суэц каналын сатып алды, 1882 ж. Египетті басып алды; Франция — Тунис, Сахара, Мадагаскар; Бельгия — Конго; Германия — Того, Камерун, Оңтүстік-Батыс Африка; Англия — Нигерия, Кения, Уганда. 1900 жылға қарай Африка жеті еуропалық держава арасында бөлінді; 1898 ж. Фашода қақтығысы.
  • Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін: төрт империя (Германия, Австрия-Венгрия, Ресей, Осман) құлады. Жаңа мемлекеттер: Польша, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Австрия, Венгрия, Чехословакия, Югославия.
  • Блоктар картасы: НАТО (1949, 12 мемлекет, кейін 16; 5-бап — біреуге шабуыл бәріне шабуыл), ВШҰ (1955; КСРО, ГДР, Польша, Чехословакия, Венгрия, Румыния, Болгария, Албания); бейтараптар — Финляндия, Швеция, Швейцария, Австрия, Югославия. ВШҰ 1 шілде 1991 ж. таратылды.
  • Деколонизация толқындары: Азия (Үндістан, Пәкістан 1947; Индонезия, Вьетнам 1945) → «Африка жылы» 1960 (17 ел) → соңғы отарлар: Зимбабве 1980, Намибия 1990, Сянган 1997, Макао 1999.

Ежелгі дүние картасының үлгісі. «А. Македонскийдің басқыншылық жорықтары» картасында шартты белгілер: астана; ол негізін қалаған қалалар; жорық бағыттары (б.з.д. 334–323); тәуелді грек мемлекеттері; Македония патшалығы (б.з.д. 336).

Екінші дүниежүзілік соғыс картасының үлгісі. «Германияның Еуропадағы шабуыл бағыттары» картасында екі жебе түрі бар: құрлықтағы шабуылдар (Норвегия, Дания, Польша, Франция, Бенилюкс; Балқанға — Югославия, Грекия, Крит; шығысқа — Ленинград, Мәскеу, Сталинград, Каспий бағытына) және әуе шабуылдары (Берлиннен Ла-Манш арқылы Лондонға).

Мысалдар

  1. Картада жебе Лиссабоннан Африканы айналып Үндістанға барады. Бұл Васко да Гама (1497–1499); Атлант арқылы батысқа жүзсе — Колумб.
  2. Картада ГДР, Польша, Венгрия бір түспен, Швеция мен Австрия бөлек түспен боялған. Бірінші топ — ВШҰ, екінші — бейтарап елдер; кезең — 1955–1991.
  3. Картада Финляндия, Балтық елдері, Польша жаңа мемлекет ретінде көрсетілген. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Ресей империясы орнындағы өзгерістер (1917–1920).
  4. Схема: «Луизиана → Флорида → Техас → Аляска». АҚШ аумағының XIX ғ. кеңеюі; Аляска — 1867, Ресейден сатып алынған.

ҰБТ-дағы жиі қателер

  • Магелланды саяхатты аяқтады деу: ол Филиппинде қаза тапты, серіктері бір кемемен оралды.
  • Колумб Американы жаңа материк деп білді деу: ол оны Үндістан деп ойлады; «Америка» атауы Веспуччи есімінен.
  • IV крест жорығы Иерусалимге жетті деу: кресшілер Константинопольді алды.
  • ВШҰ-ны НАТО-дан бұрын құрылды деу: НАТО — 1949, ВШҰ — 1955.
  • Югославияны ВШҰ мүшесі деу: картада бейтарап ел.

Өзіңді тексер

  1. Иерусалим кресшілердің қолына қай жылы өтті? — 1099.
  2. Васко да Гама Үндістанға қай жылы жетті? — 1498.
  3. «Африка жылы» деп қай жыл аталады? — 1960.
  4. НАТО құрылғанда неше мемлекет болды? — 12.
  5. Луизиананы АҚШ кімнен сатып алды? — Наполеоннан, 1803.

Осы бөлімнің басқа тақырыптары