Жанр, фабула, сюжет

Бүгін не үйренеміз?

Сен Абай шығармаларының жанрын анықтауды және ойдың желісін айтуды үйренесің.

Түсіндірме

• Абайдың шығармалары екі жанрға бөлінеді: өлең және қарасөз.
• Өлең буын санымен, тармағымен, ырғағымен үйлеседі және ұйқасты шумақпен жазылады. Бұл – өлеңнің құрылысы.
• Қарасөзді Абай өзі «ғақлия» деп атаған. Ғақлия – көркем қарасөз, ой салатын даналық сөз.
• Өлең мен қарасөзде оқиға емес, ойдың желісі болады.
• Фабула – ойдың қысқаша мазмұны. Сюжет – ойдың рет-ретімен дамуы.

Мысалдар

1. «Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін» – өлең. Онда тармақ, шумақ, ұйқас бар. Ой желісі: өлеңді ермек үшін емес, жастарға үлгі беру үшін жазамын.
2. «Бірінші сөз» – қарасөз (ғақлия). Абай ел бағудан, мал бағудан, ғылым бағудан, бала бағудан бас тартады да, ойын қағазға түсіреді.
3. «Отыз бірінші сөз» – қарасөз. Онда естіген нәрсені ұмытпаудың төрт себебі айтылады.

Есте сақта!

• Өлеңде шумақ пен ұйқас бар, қарасөзде ой абзацпен беріледі.
• Ғақлия – ертегі емес, қарасөз.

Өзіңді тексер

1. Өлеңнің құрылысы деген не?
2. «Бірінші сөз» қай жанрға жатады?