Қазақ тілі · 6-сынып · 3-тоқсан
Етіс және салт-сабақты етістік
Тест тапсыру үшін жүйеге кіру немесе тіркелу керек.
Конспект
Бүгін не үйренеміз?
Сен етістіктің төрт етісін және салт пен сабақты етістікті ажыратуды үйренесің.
Түсіндірме
Сабақты етістік табыс септіктегі сөзді қажет етеді (кімді? нені?): суды ішті. Салт етістік табыс септігін қажет етпейді: ауылға барды. Етіс төрт түрлі:
- Өздік етіс: іс істеушінің өзіне қатысты (-ын, -ін, -н): киінді.
- Өзгелік етіс: істі басқа біреу істейді (-дыр, -тір, -ғыз, -т): айтқызды.
- Ырықсыз етіс (-ыл, -іл, -л): қазылды. Түбір л-ға аяқталса, -н жалғанады: алынды.
- Ортақ етіс: іс-әрекетті бірнеше адам бірге орындайды (-ыс, -іс, -с): сөйлесті. Өздік және ырықсыз етіс жұрнағы жалғанса, сабақты етістік салтқа айналады: жу – жуынды.
Мысалдар
- Біржан ән айтты. – Біржан Әйгерімге ән айтқызды.
- Мен қар күредім. – Мен қар күрестім.
Есте сақта!
- Өздік етісте істеуші белгілі, ырықсыз етісте белгісіз.
- Сабақты етістікке «нені?» деген сұрақ қойылады.
Өзіңді тексер
- Жазғыздық қай етіске жатады?
- Сөйлесті сөзіндегі етіс жұрнағын көрсет.