Айзек Азимов «Мен - роботпын» жинағынан үзінді

Оқулықтық тірек

• Косымова Г., Рахманова Р., Берценова К., Сатбекова А. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 9-сынып, «Мектеп», 2019, 173, 174, 177, 178, 179, 180, 181, 182-беттер
• Encyclopedia.com: encyclopedia.com/arts/culture-magazines/i-robot
• LitCharts: litcharts.com/lit/i-robot/robbie

Негізгі ұғымдар

• Айзек Азимов — фантаст-жазушы, «Мен — роботпын» кітабының авторы.
• Ғылыми-фантастикалық әңгіме — ғылым жетістіктері мен болашақ туралы қиялға құрылған шығарма.
• Робби — үзіндідегі робот. Ол кішкентай баланы бағу үшін жасалған.
• Азимовтың негізгі ойы: ақылды роботтардан пайда көру немесе зиян шегу адамдардың өзіне байланысты.

Теория

«Мен — роботпын» (үзінді)

Кейіпкерлер: Джордж Вестон, оның әйелі, қызы Глория және робот Робби.

Оқиға: Вестон мен әйелі робот туралы дауласады.

Кейіпкер	Пікірі	Дәлелі
Джордж Вестон	роботқа сенуге болады	Робби — ең мықты робот, жарты қызметкерінен ақылды; ол тек баланы бағу үшін жасалған, сондықтан мейірімді, қамқор, сенімді
Вестонның әйелі	роботқа сенуге болмайды	баласын машинаға тапсыра алмайды; оның жаны жоқ, не істейтінін болжау қиын

Мәтін Вестонның кідіріп қалуымен аяқталады: ол роботтың не ойлайтынын білмейтін еді.

Автор көзқарасы: машинаның адалдығы оның құрастырылу мақсатына байланысты. Оқулықтағы тапсырма тұжырымдарды талқылауды сұрайды: «Роботтың адамға зияны жоқ», «Олар мейірімді, сенімді», «Кейбір адамдар жайында олай айта алмайсың».

Тағы бір үзінді Вестонның демалыс күнін суреттейді: дәмді тамақ, жұмсақ ескі диван, «Таймс» газеті, пижама. Мұнда автор кейіпкердің көңіл күйін, тұрмысын суреттейді.

«Тони робот» үзіндісі

Клер таңертең жатын бөлменің есігін ақырын қаққан дыбыстан оянып, шошып кетеді. Мұнда оқиға мен кейіпкер сезімі қатар өрбиді.

Талдау өлшемдері: стиль — көркем; жанр — ғылыми-фантастикалық әңгіме; сюжет — басталуы, дамуы, шиеленісуі, шешімі. Көркемдегіш құралдар: теңеу («ағылшын лордтары сияқты сабырлы, салқынқанды»), эпитет, ирония.

Азимов пен Пирсонның пікірлері

• Азимов: роботтардың пайдасы мен зиянын қатар болжайды; бәрі адамның өзіне байланысты.
• Пирсон: робототехниканың болашағы зор. Болашақ роботы пластик қаңқаға полимер гельмен бекітіліп, адамға көбірек ұқсауы мүмкін.
• Азимов 2014 жылы автокөліктер жерден бір метр биіктікте қалқып ұшады, бір-біріне соғылмайды деп болжаған. Бұл — болжам.
• Нақты дерек: дүниежүзінде 1 миллионнан астам робот қолданылады.

«Робби» әңгімесінің соңы. Ата-анасы Роббиді Глория үйде жоқта әкетеді, қыз қамығып, жүдейді. Робот зауытында Робби Глорияның өмірін құтқарады. Содан кейін анасы көніп, Робби отбасына қайтады.

Мысалдар

1. «Мен — роботпын» кітабының авторы? Жауабы: Айзек Азимов.
2. Робби не үшін жасалған? Жауабы: кішкентай баланы бағу үшін.
3. Роботқа кім сенбейді? Жауабы: Вестонның әйелі.
4. Азимовтың басты ойы? Жауабы: роботтан пайда не зиян көру адамның өзіне байланысты.

ҰБТ-дағы жиі қателер

• Вестон мен әйелінің пікірлерін ауыстырады: Вестон — сенеді, әйелі — сенбейді.
• Болжамды (ұшатын автокөлік) нақты дерекпен шатастырады.
• Шығарманы ғылыми мақала деп жазады. Ол — ғылыми-фантастикалық көркем әңгіме.

Өзіңді тексер

1. Вестонның қызының аты? — Глория.
2. Вестонның әйелі неге роботқа сенбейді? — Оның жаны жоқ, не істейтінін болжау қиын.
3. Үзінді қалай аяқталады? — Вестон кідіріп қалады, роботтың не ойлайтынын білмейді.
4. «Тони робот» үзіндісінде Клер неден оянады? — Есікті ақырын қаққан дыбыстан.
5. Пирсонның пікірінше болашақ роботы қандай болады? — Пластик қаңқалы, адамға көбірек ұқсас.