Даниэль Дефо «Робинзон Крузо» романы (үзінді)

Оқулықтық тірек

• Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Мукеева Б.К. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 7-сынып, 1-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2025, 60, 61, 62, 63, 64-беттер
• Calend.ru: calend.ru/persons/1381/
• Викитека: ru.wikisource.org/wiki/Автор:Даниель_Дефо
• Сайт «Briefly», https://briefly.ru/defo/robinzon_kruzo/
• Сайт «Википедия», https://ru.wikipedia.org/wiki/Робинзон_Крузо

Негізгі ұғымдар

• Даниэль Дефо — ағылшын жазушысы, «Робинзон Крузо» романының авторы.
• Робинзон Крузо — басты кейіпкер. Кеме апатынан кейін адам аяғы баспаған аралда жалғыз қалады.
• Робинзон аралда 28 жыл жалғыз тұрады.
• Кейіпкер бейнесі — мінезі, іс-әрекеті, сезімі және автордың оған қатынасы.

Теория

Үзіндінің мазмұны

Ағылшын жазушысы Д. Дефо адам аяғы баспаған аралда жалғыз қалған Робинзон Крузоның тіршілігін суреттейді.

Кейіпкердің әрекеттері:

1. Кеме апатқа ұшырағанда, ол аралда жалғыз қалады (28 жыл).
2. Кемеден өзіне күнделікті керекті заттарды алып үлгереді.
3. Тіршілігін жеңілдетуге жағдай жасайды.
4. Үмітін үзбей, өмір сүруге бейімделеді: «Аралдағы тұрмысыма үйрене бастадым».

Робинзонның бейнесі

Қасиеті	Дәлел
табанды	аралда 28 жыл бойы жалғыз тұрады
тапқыр	кемеден керекті заттарды алып үлгереді
өмірге бейім	аралдағы тұрмысқа үйренеді, тіршілігін жеңілдетеді
жалғыз, мұңлы	«Менімен сөйлесетін, маған ақыл айтатын адам жоқ»

Кейіпкердің жалғыздығы мен мұңы мына сөйлемдерден көрінеді: «Менің киім-кешегім аз», «Менімен сөйлесетін, маған ақыл айтатын адам жоқ».

Автордың көзқарасы: Дефо Робинзонды аяушылықпен, құрметпен суреттейді. Ол адам баласының табиғатпен күресіп, өмір сүре алатынын көрсетеді.

Идеясы: адам табандылық пен тапқырлықтың арқасында ең қиын жағдайда да өмір сүре алады.

Кейіпкер бейнесін талдау реті

1. Портретін (сыртқы бейнесін) сипатта.
2. Әрекетін ата.
3. Мінезін анықта.
4. Сезімі мен ішкі дүниесін байқа.
5. Автордың көзқарасын түсін.

Оқулықтағы тапсырмалар

• «Адам аяғы баспаған аралда жалғыз қалсаң, қандай сезімде болар едің?»
• «Ол қандай амалдар жасайды?»
• Диалог: «Ал сен не істер едің?», «Ол кемеден қандай заттар алды?»

Жауап үлгісі: «Менің ойымша, Робинзон табанды болды. Досым оны тапқыр деп санайды. Екеуі де дұрыс: ол кемеден керекті заттарды алып, тіршілігін жеңілдетті».

Д. Дефо – ағылшын жазушысы әрі публицист, шамамен 1660 жылы Лондонда туып, 1731 жылы қайтыс болған. «Робинзон Крузо» романы 1719 жылы жарық көрген.

Роман соңы

Робинзон дикарьды жегіштерден құтқарып, оған Жұма деп ат қояды; ол Робинзонның адал серігі болады. Робинзон кемедегі бүлікті басуға көмектесіп, 28 жылдан соң аралдан кетеді және Англияға оралады.

Мысалдар

1. «Робинзон Крузо» романының авторы кім? Жауабы: ағылшын жазушысы Даниэль Дефо.
2. Робинзон аралда неше жыл жалғыз тұрды? Жауабы: 28 жыл.
3. Робинзон аралда қалай қалды? Жауабы: кеме апатқа ұшырағаннан кейін.
4. «Кемеден өзіме керекті заттарды алып үлгердім» — Робинзонның қай қасиетін көрсетеді? Жауабы: тапқырлығын.

ҰБТ-дағы жиі қателер

• Дефоны француз немесе америка жазушысы деп жазады. Ол — ағылшын жазушысы.
• Робинзонның аралдағы жылдарын қате айтады. Дұрысы — 28 жыл.
• Кейіпкердің мінезін дәлелсіз айтады. Әр қасиетті мәтіндегі әрекетпен дәлелдеу керек.
• Тыңдалым бойынша жауапқа мәтінде жоқ деректі қосады.

Өзіңді тексер

1. Робинзон қалған арал қандай арал? — Адам аяғы баспаған арал.
2. Робинзонның жалғыздығын қай сөйлем көрсетеді? — «Менімен сөйлесетін, маған ақыл айтатын адам жоқ».
3. Автор Робинзонды қалай суреттейді? — Аяушылықпен, құрметпен.
4. Романның идеясы? — Адам табандылық пен тапқырлықпен қиын жағдайда да өмір сүре алады.
5. Робинзон тіршілігін не үшін жеңілдетті? — Аралдағы өмірге бейімделу үшін.