Ж. Аймауытов «Әнші» әңгімесі

Оқулықтық тірек

• Косымова Г., Рахманова Р., Берценова К., Сатбекова А. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 9-сынып, «Мектеп», 2019, 151, 152, 153-беттер
• Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Мукеева Б.К. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 7-сынып, 2-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2025, 96, 101, 102-беттер
• Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Жайлаубаева Қ.С. «Қазақ тілі мен әдебиеті: Бәйтерек», 8-сынып, 2-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2020, 5, 7, 8-беттер
• Ақтанова А.С., Жүндібаева А.Қ., Жұмекенова Л.Қ. «Қазақ әдебиеті», 10-сынып, Атамұра, 2019, 54, 55, 56-беттер

Негізгі ұғымдар

• Жүсіпбек Аймауытов — көрнекті қазақ жазушысы, Алаш қайраткерлерінің бірі.
• Оның «Ақбілек» романы 10-сыныпта оқытылады.
• Әңгіме — бір не бірнеше оқиғаны баяндайтын шағын прозалық шығарма.
• Естелік — автордың көрген-білгенін еске алып жазуы. Аймауытовтың портреті Г. Дулатованың «Бейтаныс жан» естелігінде берілген.

Теория

Жазушы туралы деректер

9-сынып оқулығындағы «Алаш ардақтысы» бөлімінде Алаш тұлғалары туралы мәтіндер беріледі. Онда Г. Дулатованың «Бейтаныс жан» естелігінен үзінді бар. Естелікте: «Жүсіпбек Аймауытов — көрнекті жазушы» делінеді. Оның портреті де суреттеледі: ол отыздың ішіне кірген, орта бойлы адам.

Алаш тұлғалары қатарында Мағжан Жұмабаев, Шәкәрім Құдайбердіұлы да аталады. Оқушыларға осы тұлғалар туралы қосымша дереккөзден таныстырылым жасау тапсырылады.

Аймауытов — сыншы

Аймауытов тек жазушы емес, әдебиет сыншысы да болған. Ол Мағжан туралы былай деген: «Мағжан — сыршыл ақын». Ол Мағжан сөзінің «тілге жұмсақ, жүрекке жылы тиетін» нәзік әуезі бұрынғы қазақ ақындарында болмағанын айтқан. ҰБТ-да бұл пікірдің авторын сұрауы мүмкін.

Прозалық шығарманы талдау жоспары

«Әнші» әңгімесін оқығанда мына жоспарды қолдан:

1. Тақырыбын анықта (әңгіме не туралы?).
2. Кейіпкерлерді ата, олардың мінезін сипатта.
3. Композициясын бөл: басталуы, дамуы, шарықтау шегі, шешімі.
4. Идеясын тұжырымда (автор не айтқысы келді?).
5. Көркемдегіш құралдарды тап (теңеу, эпитет, метафора).

Мысалдар

1. «Жүсіпбек Аймауытов — көрнекті жазушы» деген сөз қай естелікте бар? Жауабы: Г. Дулатованың «Бейтаныс жан» естелігінде.
2. «Мағжан — сыршыл ақын» деген пікір кімдікі? Жауабы: Ж. Аймауытовтікі.
3. Аймауытовтың 10-сыныпта оқылатын романы? Жауабы: «Ақбілек».

ҰБТ-дағы жиі қателер

• «Мағжан — сыршыл ақын» пікірін Мағжанның өзіне телиді.
• Аймауытовты тек ақын деп санайды. Ол — жазушы, сыншы, Алаш қайраткері.

Өзіңді тексер

1. Жүсіпбек Аймауытов қандай қозғалыстың қайраткері? — Алаш.
2. «Бейтаныс жан» естелігінің авторы кім? — Г. Дулатова.
3. Аймауытовтың Мағжан сөзі туралы пікірі қандай? — «Тілге жұмсақ, жүрекке жылы тиетін» нәзік әуез.
4. Әңгімені талдағанда идеяны қалай табамыз? — Автордың не айтқысы келгенін бір сөйлеммен тұжырымдаймыз.