DAMOO

Казахская литература · ЕНТ 2026 · 03. ХХ ғасырдың І жартысындағы әдебиет

С. Сейфуллин «Көкшетау» поэмасы

Начать тест

Чтобы пройти тест, нужно войти или зарегистрироваться.

Конспект

Оқулықтық тірек

  • Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Мұкеева Б.Ғ. «Қазақ тілі мен әдебиеті. Тіл-байрақ», 11-сынып, 2-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2020, 20, 21, 24, 25, 29, 30-беттер
  • Зайкенова Р., Сакенова Р., Нурланова Л.Н. «Қазақ әдебиеті», 11-сынып (қоғамдық-гуманитарлық бағыт), «Арман-ПВ», 2020, 10, 11, 12-беттер
  • Зайкенова Р., Сакенова Р., Нурланова Л.Н. «Қазақ әдебиеті», 11-сынып (қоғамдық-гуманитарлық бағыт), «Арман-ПВ», 2020, 6, 7, 8-беттер
  • Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Мұкеева Б.Ғ. «Қазақ тілі мен әдебиеті. Тіл-байрақ», 11-сынып, 2-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2020, 25, 26-беттер

Негізгі ұғымдар

  • Сәкен Сейфуллин — ақын, «Көкшетау» поэмасының және «Сыр сандық» өлеңінің авторы.
  • Поэма — көлемді өлеңмен жазылған шығарма.
  • «Көкшетау» — туған жер табиғатын жырлайтын поэма. Онда Көкшетау өңірінің көлдері мен ормандары суреттеледі.
  • Детальді ақпарат — мәтіндегі нақты бөлшек: жер атауы, суреттеу.
  • Автор көзқарасы — автордың бағасы.

Теория

«Көкшетау» поэмасы

Тақырыбы: туған жердің табиғаты, Көкшетау өңірінің сұлулығы.

Мазмұны: поэмада Көкшетау өңірінің табиғаты, көлдері мен ормандары детальді суреттеледі.

Оқырманға әсері: табиғат суреттері оқырманда туған жерге деген сүйіспеншілік тудырады.

Идеясы: туған жерді сүю, оның сұлулығын бағалау.

Поэмадан (11-сынып оқулығындағы үзінді). Арқаның «кербез сұлу Көкшетауы», «сексен көл», әрқайсысы алтын кесе тәрізді; ауасы «дертке дауа», жұпар иісті. Көкпеңбек шың басынан мұнар кетпейді, «басына атсаң дағы оқ жетпес». Ел аузында Көкшетау туралы талай ертегі бар: тау мен күн сүйіскендей, «талай сыр ертегіні ел айтады», оны қарттар баян қылып, кейінгілер жаттап алады.

Сәкен Сейфуллиннің өмірбаяны. 1894 жылы қазіргі Қарағанды облысы Шет ауданы Қарашілік қыстағында туған. Ауыл молдасынан үш жыл оқыған. 1905 жылы орысша оқу үшін Нілдіге жіберілген. 1913–1916 жылдары Омбы педагогикалық семинариясында Мағжан Жұмабаевпен бірге оқыған. 1914 жылы «Өткен күндер» атты алғашқы өлеңдер жинағы Қазанда жарық көрген. 1937 жылы репрессияға ұшырап, 1938 жылы ату жазасына кесілген, 1958 жылы ғана ақталған. «Көкшетау» атты поэзиялық жинағы 1929 жылы шыққан; «Көкшетау» поэмасы классикалық әдебиет үлгілеріне қосылған.

«Көкшетау» мен «Жетісу суреттерін» салыстыру

Белгі «Көкшетау» «Жетісу суреттері»
Авторы Сәкен Сейфуллин Ілияс Жансүгіров
Жанры поэма өлең
Өңір Көкшетау Жетісу
Не суреттеледі көлдер, ормандар өзендер, таулар; «Жер жаннаты»
Ортақ тақырып туған жер сұлулығы туған жер сұлулығы

Екі шығарманы кескіндемемен, музыкамен, киномен салыстыруға болады. Поэзиядағы теңеу мен эпитет кескіндемедегі түс пен композицияға ұқсайды.

«Көкшетау» — дерек көзі

11-сынып оқулығында поэма туризм тақырыбымен байланыстырылады. «Көкшетау» поэмасы туған өлке туралы мақалаға дерек бола алады. Мақаланың құрылымы: тақырып → кіріспе (мәселе) → негізгі бөлім (дәлелдер) → қорытынды.

С. Сейфуллиннің басқа шығармасы: «Сыр сандық»

«Сыр сандық» (1926) — лирикалық өлең. Ақын досына сөз арнайды. Өлеңнің негізгі ойы — ең қымбат байлық алтын емес, адал дос. Әйгілі жол:

«Сыр сандықты ашып қара, / Ашып қара, сырласым»

Оқулық бұл өлеңді «тың жаңалық» деп бағалайды.

Табиғат лирикасын талдау реті

  1. Жер атауларын және бейнелі сөздерді белгіле (детальдар).
  2. Фактіні (нақты дерек) және автор бағасын ажырат.
  3. Көркемдегіш құралдарды тап.
  4. Оқырманға әсерін айт.

Мысалдар

  1. «Көкшетау» поэмасының авторы кім? Жауабы: Сәкен Сейфуллин.
  2. Поэмада нелер детальді суреттеледі? Жауабы: Көкшетау өңірінің көлдері мен ормандары.
  3. «Көкшетау» мен «Жетісу суреттерінің» ортақ тақырыбы? Жауабы: туған жер сұлулығы.
  4. «Сыр сандық» өлеңінде ең қымбат байлық не? Жауабы: адал дос.

ҰБТ-дағы жиі қателер

  • «Көкшетау» поэмасын Жансүгіровке, «Жетісу суреттерін» Сейфуллинге телиді.
  • «Көкшетау» поэмасын лирикалық өлең деп жазады. Ол — поэма.
  • Деректі (көлдер, ормандар) және автор бағасын («жер жаннаты») ажыратпайды.

Өзіңді тексер

  1. «Көкшетау» поэмасының тақырыбы қандай? — Туған жер табиғаты.
  2. Табиғат суреттеуі оқырманда қандай сезім тудырады? — Туған жерге деген сүйіспеншілік.
  3. Детальді ақпарат дегеніміз не? — Мәтіндегі нақты бөлшек: жер атауы, суреттеу.
  4. «Сыр сандық» өлеңі қай жылы жазылған? — 1926 жылы.
  5. «Көкшетау» поэмасын қандай мақалаға дерек етіп алуға болады? — Туған өлке, туризм туралы мақалаға.

Другие темы этого раздела