Пайызға байланысты есептер

Бүгін не үйренеміз?

Сен пайызға байланысты мәтінді есептерді шығаруды үйренесің.

Түсіндірме

1. Қай шама 100% екенін анықта.
2. Пайызды бөлшекке айналдыр.
3. Не белгілі екенін қара: бөлік белгілі болса, көбейтесің; 100% белгісіз болса, бөлесің.
4. Шама бірнеше рет өзгерсе, әр қадамда жаңа мән 100% болып саналады. Сондықтан бірінен соң бірі келетін өзгерістердің пайыздарын қосуға болмайды. Баға 20%-ке қымбаттап, содан кейін 20%-ке арзандаса, 1,2 · 0,8 = 0,96 шығады. Демек, баға 4%-ке арзандайды.

Мысалдар

1. Банкке 3 750 000 теңге салынды, бір жылда сома 5%-ке өсті: 3 750 000 · 1,05 = 3 937 500 теңге.
2. Жолдың ұзындығы 180 км болса, оның 40%-і 180 · 0,4 = 72 км, ал қалғаны 180 − 72 = 108 км.
3. Мәтіндегі сөздердің 35%-і етістік болса, қалғаны 100% − 35% = 65%.

Есте сақта!

• Әр қадамда 100%-ті қайта анықта.
• Пайыздарды тізбектеп қосуға болмайды.

Өзіңді тексер

1. Баға 20%-ке қымбаттап, сосын 20%-ке арзандаса, соңғы баға алғашқы бағаның неше пайызы болады?
2. 180 км-дің 40%-і неше километр?