Жаратылыстану · 5-сынып · 3-тоқсан
Жылулық ұлғаю
Тест тапсыру үшін жүйеге кіру немесе тіркелу керек.
Конспект
Бүгін не үйренеміз?
Сен денелер қызғанда не болатынын және судың ерекшелігін түсіндіре аласың.
Түсіндірме
Жылулық ұлғаю – температура көтерілгенде дененің өлшемі мен көлемінің артуы. Қатты, сұйық және газ күйіндегі заттардың бәрі қыздырғанда ұлғаяды. Кішкентай металл шар суықта сақинадан өтеді. Қыздырған соң өтпейді, себебі көлемі ұлғаяды. Көп зат қатқанда кішірейеді. Су қатқанда керісінше, көлемі шамамен 9 %-ға ұлғаяды. Сондықтан бөтелкедегі су қатқанда бөтелке жарылуы мүмкін. Ғимараттар мен көпірлерде ұлғаю саңылаулары қалдырылады.
Мысалдар
- Ұзындығы 300 м темір сым 1 °С-қа қызғанда 3 мм ұзарады. Температура 40 °С-қа көтерілсе, Эйфель мұнарасының биіктігі 3 × 40 = 120 мм артады.
- 100 мл су қатса, шамамен 109 мл болады.
- Қыздырылған шар сақинаға сыймайды.
Есте сақта!
- Қыздырғанда денелер ұлғаяды.
- Су қатқанда ұлғаяды.
Өзіңді тексер
- Жылулық ұлғаю дегеніміз не?
- Су қатқанда көлемі қалай өзгереді?
- Қыздырылған металл шар сақинадан неге өтпейді?