Масштаб

Бүгін не үйренеміз?

Сен масштаб деген не екенін түсініп, оны табуды үйренесің.

Түсіндірме

Картада және жоспарда нақты қашықтықтар кішірейтіліп көрсетіледі. Картадағы кесіндінің ұзындығы мен нақты қашықтықтың қатынасы масштаб деп аталады. Екі санның қатынасы түрінде жазылған масштаб — сандық масштаб, мысалы, 1 : 100 000. Сөзбен жазылғаны — атаулы масштаб: «1 см — 75 км». Масштабты табу үшін екі ұзындықты бір өлшем бірлігіне келтіріп, қатынасын жазамыз. Ұсақ заттар сызбада үлкейтіледі. Онда қатынастың алдыңғы мүшесі үлкен болады, мысалы, 5 : 1.

Мысалдар

1. 1 : 50 000 масштабында 1 см — 50 000 см, яғни 500 м.
2. 1 : 7 500 000 масштабында картадағы 1 см жер бетіндегі 75 км-ге тең.
3. Нақты кесінді 40 см, сызбада 1 см болса, масштаб 1 : 40.

Есте сақта!

• Масштаб — картадағы ұзындықтың нақты қашықтыққа қатынасы.
• Алдымен ұзындықтарды бір өлшем бірлігіне келтір.

Өзіңді тексер

1. 1 : 100 000 масштабы нені білдіреді?
2. Нақты кесінді 10 м, сызбада 1 см болса, масштаб қандай?