Жаратылыстану · 6-сынып · 3-тоқсан
Тыныс алу және ауа құрамы
Тест тапсыру үшін жүйеге кіру немесе тіркелу керек.
Конспект
Бүгін не үйренеміз?
Сен жұтылатын және шығарылатын ауаның құрамын салыстыра аласың.
Түсіндірме
Барлық тірі ағза тыныс алады. Тыныс алғанда оттек жұтылып, көмірқышқыл газы шығарылады. Балық желбезекпен, адам өкпемен, жауынқұрт денесімен тыныс алады. Өкпеде оттек қанға, көмірқышқыл газы қаннан альвеолға өтеді. Жаттыққанда газ алмасу күшейеді.
Мысалдар
- Жұтылатын ауада оттек 20,94 %, шығарылатын ауада 16,3 %. Оттек 20,94 − 16,3 = 4,64 процентке азаяды.
- Көмірқышқыл газы 0,03 %-дан 4 %-ға дейін артады, ал азот өзгермейді.
- Лакмус ерітіндісіне түтікше арқылы ауа үрлесең, көмірқышқыл газы ериді де, түсі күлгіннен қызғылтқа өзгереді. Бұл ерітіндіде көмірқышқыл газы бар екенін көрсетеді. Ерітіндіні жұтып қоймауға абай бол.
Есте сақта!
- Шығарылатын ауада оттек аз, көмірқышқыл газы көп.
- Өсімдік күндіз де, түнде де тыныс алады.
- Тыныс алу ағзада газ алмасуды қамтамасыз етеді.
Өзіңді тексер
- Тыныс алғанда қай газ жұтылады, қайсысы шығарылады?
- Лакмус түсінің өзгеруі нені көрсетеді?