Тура және кері пропорционалдық есептері

Бүгін не үйренеміз?

Сен есептің тура немесе кері пропорционалдыққа берілгенін ажыратып, оны шығарасың.

Түсіндірме

• Өзіңе сұрақ қой: бір шама өскенде екіншісі қалай өзгереді?
• Екіншісі де сонша есе артса, тәуелділік тура болады.
• Екіншісі сонша есе кемісе, тәуелділік кері болады.
• Тура мысал: бағасы тұрақты болғанда мөлшер мен құн.
• Кері мысал: жұмыс көлемі тұрақты болғанда жұмысшылар саны мен уақыт.
• Шартын қысқаша жаз, пропорция құр, белгісізді тап және жауапты тексер.

Мысалдар

1. Велосипедші 20 км, мотоциклші сол уақытта 52 км жүрді. Велосипедші 25 км жүргенде мотоциклші 25 · 52 : 20 = 65 км жүреді.
2. 3 станок 3 минутта 9 сақина жасайды, яғни бір станок минутына 1 сақина жасайды. 6 станок 24 сақинаны 24 : 6 = 4 минутта жасайды.
3. 4 тігінші 15 күнде 20 көйлек тікседі. 2 тігінші 9 күнде 20 · (2 : 4) · (9 : 15) = 6 көйлек тігеді.

Есте сақта!

• Екі шама бірдей есе өзгерсе — тура, қарсы бағытта өзгерсе — кері.
• Жауап шартқа сай келе ме, соны тексер.

Өзіңді тексер

1. 5 дәптердің құны 150 тг. 8 дәптердің құны қанша?
2. Бірінші бұрқақ минутына 250 л беріп, резервуарды 30 минутта толтырады. Екіншісі 50 минутта толтырса, минутына неше литр береді?