Ғ.Мүсірепов «Қазақ солдаты» романы Ғ.Мұстафин «Қарағанды», «Шығанақ» романдары (үзінді)

Оқулықтық тірек

• Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Мукеева Б.К. «Қазақ тілі мен әдебиеті», 7-сынып, 2-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2025, 59, 60, 61, 62-беттер
• Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рауандина А.Қ., Рахметова Р.С., Жайлаубаева Қ.С. «Қазақ тілі мен әдебиеті: Бәйшешек», 5-сынып, 2-бөлім, «Көкжиек-Горизонт», 2017 (қосымша таралым 2020), 124-бет
• Оразбаева Ф.Ш., Дәулетбекова Ж.Т., Рахметова Р.С., Рауандина А.Қ., Мұкеева Б.Ғ. «Қазақ тілі мен әдебиеті. Тіл-байрақ», 11-сынып, 2-бөлім, Көкжиек-Горизонт, 2020, 132, 136-беттер

Негізгі ұғымдар

• Ғабит Мүсірепов — жазушы, «Қазақ солдаты» романының авторы. Ол Сайын Мұратбеков шығармашылығына да баға берген.
• «Қазақ солдаты» — соғыс туралы көркем шығарма (5-сынып оқулығында «Ешкім ұмытылмайды, ештеңе ұмытылмайды» бөлімінде аталады).
• Ғабиден Мұстафин — жазушы, «Шығанақ» және «Қарағанды» романдарының авторы.
• «Шығанақ» — ауыл еңбеккерлері, егіншілер өмірі туралы роман.

Теория

Ғ. Мүсірепов «Қазақ солдаты»

Роман соғыс тақырыбына жазылған. 5-сынып оқулығында ол «Ешкім ұмытылмайды, ештеңе ұмытылмайды» деген бөлімде, соғыс туралы көркем шығарма ретінде беріледі. Бөлімнің идеясы — соғыс ерлерін ұмытпау, ерлікті құрметтеу.

Мүсірепов — әдеби сыншы да. 11-сынып оқулығында С. Мұратбеков туралы Қ. Мүсіреповтің, Ш. Мұртазаның, С. Әшімбаевтың пікірлері салыстырылады.

Ғ. Мұстафин «Шығанақ» (үзінді)

7-сынып оқулығындағы «Мал шаруашылығы мен егіншілік — халық берекесінің негізі» бөлімінде романнан үзінді беріледі.

Тақырыбы: егіншілердің еңбегі, ауыл өмірі.

Үзіндінің мазмұны:

• Түнде жауын жауған. Егіншілер жердің кебуін күтеді. Олар бүгін егінге күндегіден ерте шығады.
• Үзіндіде диалог бар: егіншілердің ішіндегі сақалды біреуі жолаушыға «О, жігітім, жол болсын!» дейді. Жігіт сәлем береді, ал түйенің үстінде отырған Жамал күліп жібереді.
• Тірек сөздер: жер жырту, ертемен, колхоз, егеу, арба.

Идеясы: еңбек — халық берекесінің негізі. Егінші де, малшы да елге керек.

Жазушы мен роман туралы. Ғабиден Мұстафин 1902 жылы Қарағанды облысында туған; өндіріс пен ауылшаруашылығы тақырыбына жазған. «Шығанақ» романы — ауылшаруашылығы тақырыбына арналған. Роман өмірде болған еңбек адамы, тары өсіруші, диқан Шығанақ Берсиевтің өміріне негізделген. Оқулықтағы үзіндіде Құрайлы көлін қоршаған егіншілерді Олжабек пен Жамал көріп келеді; егіншілердің ішінде «Пышақшы Мешел» атты адам кездеседі.

Ғ. Мұстафин «Қарағанды»

Роман атауы — Қарағанды қаласының атауы. Мазмұны материалдарда берілмеген.

Романды талдау жоспары

1. Тақырыбын анықта (соғыс, еңбек).
2. Кейіпкерлерді ата, мінезін сипатта.
3. Оқиғаның өтетін жері мен уақытын тап.
4. Идеясын бір сөйлеммен айт.
5. Диалогтың рөлін түсіндір: диалог кейіпкердің мінезін көрсетеді.

Мысалдар

1. «Қазақ солдаты» романының авторы кім? Жауабы: Ғабит Мүсірепов.
2. «Шығанақ» романының авторы кім? Жауабы: Ғабиден Мұстафин.
3. «Шығанақ» үзіндісінде кімдердің еңбегі суреттеледі? Жауабы: егіншілердің.
4. «Қазақ солдаты» қандай тақырыпқа жазылған? Жауабы: соғыс тақырыбына.

ҰБТ-дағы жиі қателер

• Ғабит Мүсірепов пен Ғабиден Мұстафинді шатастырады — аттары ұқсас. «Қазақ солдаты» — Мүсіреповтікі, «Шығанақ», «Қарағанды» — Мұстафиндікі.
• «Шығанақ» романын соғыс туралы деп жазады. Үзіндіде егіншілер еңбегі суреттеледі.
• Тақырып пен идеяны ажыратпайды.

Өзіңді тексер

1. «Қарағанды» романының авторы? — Ғабиден Мұстафин.
2. «Шығанақ» үзіндісінде егіншілер неге ерте шықты? — Түнде жауын жауып, жердің кебуін күтті.
3. Үзіндідегі түйенің үстінде отырған кейіпкер? — Жамал.
4. «Қазақ солдаты» 5-сыныпта қай бөлімде беріледі? — «Ешкім ұмытылмайды, ештеңе ұмытылмайды».
5. С. Мұратбеков туралы пікір айтқан жазушылардың бірі? — Ғабит Мүсірепов.