DAMOO

Дүние жүзі тарихы · ҰБТ 2026 · 04. Жаңа заман

XІX ғасырдағы Ресейдегі қоғамдық-саяси ойдың дамуы. Әлеуметтік- экономикалық даму

Тестті бастау

Тест тапсыру үшін жүйеге кіру немесе тіркелу керек.

Конспект

Оқулықтық тірек

Негізгі ұғымдар

  • Басыбайлы құқық — шаруалардың помещикке тәуелділігі; II Александр тұсында 1861 жылы жойылды.
  • Самодержавие — Ресейдегі абсолюттік монархия; консерватизм идеологы граф С. С. Уваров оны патша мен халықтың бірлігі деп түсіндірді.
  • Декабристер — 1825 ж. 14 желтоқсанда көтеріліс жасаған Солтүстік және Оңтүстік құпия қоғамдардың мүшелері.
  • Халықшылдық — шаруаларды басты революциялық күш санаған ағым (1870 жж.).
  • Жеке террор — жекелеген адамдарды өлтіру тактикасы.
  • Пролетариат диктатурасы — жұмысшы табының билігі; 1903 ж. РСДЖП мақсаты.

Теория

Ресейдің ерекшеліктері. Ресей Еуропа мен Азияның, Батыс пен Шығыстың арасында орналасты және даму деңгейі бойынша озық елдерден қалып қойды. Капиталистік өндіріс тәсілі феодалдық-басыбайлылық әдістермен ұштасты, абсолюттік монархия сақталды. Сондықтан зиялы қауым халықты басыбайлылық пен зорлықтан босату қажеттігін түсінді.

Әлеуметтік-экономикалық даму.

  • XIX ғ. бірінші жартысында ірі өнеркәсіптің негізгі түрі — мануфактура; машиналар алдымен шеттен әкелінді, кейін өзі жасай бастады.
  • Капиталистік өнеркәсіп үш сатыдан өтті: ұсақ өндіріс → мануфактура → фабрика.
  • Жалдамалы еңбек қолданылды, бірақ ауылда басыбайлылық шаруашылық сақталды (әсіресе орталықта); 1861 ж. басыбайлы құқық жойылды.
  • 1890 жж. өрлеу: темір жолдар, Транссібір магистралі, Донбасс пен Баку.

II Александрдың реформалары. 1855 ж. таққа отырған II Александр — «Азат етуші». 1861 ж. шаруалар жеке бас бостандығын төлемсіз, жер үлесін сатып алу арқылы алды. Содан кейінгі реформалар: земстволық (1864) — губерниялар мен уездерде сайланбалы жергілікті басқару; сот (1864) — соттың ашықтығы, ірі қалаларда алқабилер соты; қалалық (1870) — қала думалары; әскери (1874) — Д. Милютин бастамасымен жалпыға бірдей әскери міндет; қаржы реформасы. Олар III Александрдың контрреформаларымен тоқтатылды.

Қоғамдық-саяси ой.

  • Ағартушылық ықпалы: декабристерге орыс ағартушылары Радищев пен Новиков, француз философтары (Руссо, Вольтер, Дидро, Монтескье), ағылшын экономистері (А. Смит, Бентам) әсер етті.
  • Консерватизм: Уваров — самодержавие патша мен халықтың бірлігі.
  • Либерализм: батысшылдар (Ресей Еуропамен бірге жүруі керек) және славяншылдар (Ресейдің өзіндік ерекшелігін қорғады). Либералдық идеялар Ресейге француз ағартушыларынан келді.

Азаттық қозғалыс (материалдар бойынша реті).

  1. Декабристер. «Құтқару одағы» мен «Игілік одағы» басыбайлы құқықты жоюды және самодержавиені шектеуді мақсат етті. Кейін Оңтүстік және Солтүстік қоғамдар құрылды; Пестельдің «Русская правда» жобасы Ресейді республика деп жариялады. I Александр қайтыс болғаннан кейін, 1825 ж. 14 желтоқсанда олар Николайға ант беруге жол бермеуге тырысты. Көтеріліс басылды, Чернигов полкі де талқандалды. Декабристер — самодержавие мен басыбайлылыққа бүкіл халық мүддесі үшін алғаш қарсы шыққандар.
  2. Халықшылдар. 1870 жж. Бакунин, Лавров, Ткачев шаруаларды басты күш санады. 1876 ж. «Жер және ерік» құрылды; ұйым 1879 ж. жарылып, тамызда «Халық еркі» құрылды; оның Атқару комитеті сол айда II Александрға өлім үкімін шығарды (жеке террор тактикасы). 1881 ж. 1 наурызда император И. Гриневицкий лақтырған бомбадан ауыр жараланып, қайтыс болды; бұл шаруа революциясына әкелмеді, халықшылдық қозғалысы бәсеңдеді.
  3. Марксистер. 1860–1870 жж. марксизм орыс қозғалысында басты теория болмады. 1883 ж. Женевада «Еңбекті азат ету» тобы құрылды: олар жеке террордан бас тартып, социалистік идеяларды насихаттауды басты міндет санады.

Ленин қызметінің басталуы. 1895 ж. В. И. Ленин Петербургтегі 20 үйірмені «Жұмысшы табын азат ету үшін күрес одағына» біріктірді. 1898 ж. Минскіде РСДЖП (Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы) жарияланды. 1903 ж. II съезде партия пролетариат диктатурасын мақсат етіп қойды.

Даталар / ережелер

Дата Оқиға
1825, 14 желтоқсан Декабристер көтерілісі
1861 Басыбайлы құқықтың жойылуы (II Александр)
1864 Земстволық және сот реформалары
1870 / 1874 Қалалық / әскери реформалар
1876 «Жер және ерік» ұйымы
1879, тамыз «Халық еркі»; II Александрға өлім үкімі
1881, 1 наурыз II Александрдың қаза табуы
1883 «Еңбекті азат ету» тобы (Женева)
1895 Ленин — «Күрес одағы»
1898 РСДЖП жарияланды (Минск)
1903 II съезд — пролетариат диктатурасы мақсаты

Мысалдар

  1. «"Русская правда" жобасының авторы?» — Муравьев емес, Пестель; жоба Ресейді республика деп жариялады.
  2. «Халықшылдар қай күшке сүйенді?» — Жұмысшыларға емес, шаруаларға (Бакунин, Лавров, Ткачев).
  3. «"Еңбекті азат ету" тобы халықшылдардан немен ерекшеленді?» — Жеке террордан бас тартып, социалистік насихатты басты міндет санады.
  4. «Уваровтың идеясы қай ағымға жатады?» — Дәстүрлі тәртіпті сақтау — консерватизм.

ҰБТ-дағы жиі қателер

  • Декабристерді (дворяндық құпия қоғамдар) халықшылдармен шатастыру.
  • Басыбайлы құқық 1861 жылға дейін жойылды деп санау.
  • «Еңбекті азат ету» тобы (1883) мен РСДЖП-ны (1898) шатастыру.
  • 1860–1870 жж. марксизм басты теория болды деу.
  • Жеке террорды жаппай көтеріліспен теңестіру.
  • Оңтүстік және Солтүстік қоғамдарды шатастыру; «Русская правда» авторы — Пестель.

Өзіңді тексер

  1. Декабристер көтерілісі қашан болды? — 1825 ж. 14 желтоқсанда.
  2. «Құтқару одағы» нені мақсат етті? — Басыбайлы құқықты жою және самодержавиені шектеу.
  3. «Жер және ерік» қай жылы құрылды? — 1876 ж.
  4. Ленин 1895 ж. қанша үйірмені біріктірді? — 20 үйірмені.
  5. РСДЖП қай жерде, қашан жарияланды? — Минскіде, 1898 ж.

Осы бөлімнің басқа тақырыптары